Rouwen is wat mij betreft net zoiets als surfen. De eerste keer dat je op die plank staat terwijl er een hoge golf komt, heb je geen idee wat je overkomt en word je er keihard vanaf gegooid. Veel van ons hebben niet de tools gekregen toen we jong waren om om te gaan met groot verlies. En dat betekent dat we het ‘the hard way’ moet leren. Op de plank terwijl je midden in die hoge golf zit.
Groot verlies overkomt je, maar hoe we omgaan met groot verlies leren we al als we heel klein zijn. We volgen het voorbeeld dat we krijgen, van onze ouders en van andere belangrijke mensen om ons heen. En onze ouders groeiden op met zelfredzaamheid als norm: je moet voor jezelf zorgen en emoties zijn alleen voor jezelf: ‘hou jezelf sterk’, ‘hou vol’ en ‘ga door’. Weinig tot geen ruimte voor het laten zien van emoties. En juist bij rouw is dat niet zo handig. Dan moet je niet volhouden en doorgaan, maar stilstaan en overgeven. Niet je best doen om te overleven, maar voelen wat er te voelen valt, vertellen wat er te vertellen valt, doen wat je lichaam je vertelt wat je moet doen. Niet je hoofd. Je lichaam. Je tranen laten lopen totdat ze klaar zijn, niet omdat jij vindt dat het klaar moet zijn.
Ook de ervaring die we wel of niet hebben met groot verlies is belangrijk in de manier waarop we ermee omgaan. Ik heb er geen andere woorden voor dan dat we bij het sterven van iemand vaak aan de ‘rand van het proces staan’. We condoleren, we schuiven aan bij een afscheidsdienst en als we uitgenodigd zijn, ook bij de uitvaart. En daarmee bedoel ik niet dat het ons niet raakt. Sterker nog: bij geen enkele uitvaart waar ik ooit ben geweest, heb ik tranen binnen kunnen houden. Toch is het sterven van iemand in je eigen kring, een echte geliefde, een compleet andere ervaring. Het gooit je leven overhoop en dan wordt het surfen op golven die breken: golven die onstabiel worden omdat ze de kust naderen. Als je op die plank staat weet je niet wat je moet doen. Eenvoudigweg omdat je de ervaring niet hebt; niet eerder op die surfplank hebt gestaan of niemand hebt gezien die het je voordeed.
Laten we onze kinderen leren surfen. Zodat ze op de meest onstabiele golven op hun benen blijven staan.
